Je merkt dat een vriend(in) nauwelijks eet. Een klasgenoot valt veel af. Een collega maakt obsessieve opmerkingen over calorieën. En toch zeg je niets … Hoe komt dat toch?

Inzichten uit de sociale psychologie kunnen ons helpen dit te begrijpen. Vaak denken we dat anderen het probleem niet zo ernstig vinden. ‘Als het echt erg was, zou iemand wel iets zeggen.’ Dit noemen we meervoudige onwetendheid: iedereen twijfelt, maar omdat niemand reageert, lijkt het alsof er geen probleem is. Terwijl eigenlijk iedereen zich zorgen maakt.

‘Iemand anders zal wel iets doen’

Zelfs als we het probleem wél herkennen, schuiven we de verantwoordelijkheid vaak door. Misschien denkt een vriend(in): de ouders zullen het wel zien. De ouders denken: de vrienden zullen wel helpen. Dit noemen we de spreiding van verantwoordelijkheid. Hoe meer mensen er bij een situatie betrokken zijn, hoe minder elk individu zich persoonlijk verantwoordelijk voelt om te helpen.

Dit fenomeen doet zich bijvoorbeeld ook voor als iemand neervalt in een treinstation. Als jij de enige toeschouwer bent, dan weet je duidelijk dat het aan jou is om even te gaan checken of alles oké is. Maar als er nog twintig andere mensen staan, dan weet je niet goed wie de verantwoordelijkheid moet opnemen om even te gaan vragen of die persoon hulp nodig heeft. Tot iemand de moed vindt om als eerste te gaan checken. Want dan is de kans weer groter dat andere mensen ineens ook te hulp schieten.

De angst om iets verkeerd te doen

Stel dat je wél iets wil zeggen … dan komen er nieuwe twijfels: wat als ik overdrijf? Wat als ze boos wordt? Wat zullen anderen denken? Deze sociale angst noemen we publieksgeremdheid. Het houdt mensen tegen om actie te ondernemen, zelfs wanneer ze voelen dat het nodig is. Want je zou zo maar eens gezichtsverlies kunnen leiden …

De kracht van empathie

Toch is er één factor die het verschil kan maken: empathie. Wanneer je je echt probeert in te leven in de ander – hoe die zich voelt, wat die doormaakt – wordt het moeilijker om niets te doen. Empathie doorbreekt twijfel. Het maakt het probleem juist heel persoonlijk en zorgt ervoor dat mensen sneller hulp bieden of toenadering zoeken.

Een stap zetten …

Het is met andere woorden zelden door onverschilligheid dat mensen hun bezorgdheid niet uitspreken. Ze zwijgen uit onzekerheid, twijfel en sociale druk. Maar net daarom is één persoon die wél iets zegt zo belangrijk. Want zodra iemand de eerste stap zet, volgen anderen vaak vanzelf. Dan pas kunnen we voelen dat we er niet alleen voor staan.